Gianni Infantino و واکنش به رویدادی در مشهد

در شهر مشهد و در ورزشگاهی با ظرفیت بالا، موضوع حضور زنان و دختران در تماشای یک مسابقه فوتبال توجه زیادی را جلب کرد. خبرگزاری‌ها گزارش داده‌اند که زنان و دختران برای ورود به ورزشگاه جهت تماشای بازی حضور داشتند — موضوعی که در سابقه ایران با محدودیت‌هایی روبرو بوده است.

به گزارش‌ها، این حضور تحت عنوان «توسعه دسترسی زنان به فوتبال» و به‌عنوان یکی از گام‌های پیشرفت در ایران دیده شده است. البته زمینه تاریخی این مسئله نیز مهم است: در سال ۲۰۲۲، برای یکی از بازی‌ها در مشهد گزارش شد که زنان بلیت خریداری کرده بودند اما از ورود به ورزشگاه منع شدند و حتی نیروهای امنیتی از اسپری فلفل برای متفرق کردن جمعیت استفاده کردند. بنابراین، اتفاق مشهد نه یک مورد منفرد، بلکه قسمتی از فرآیندی است که از سال‌ها پیش در ایران تحت عنوان «حضور زنان در ورزشگاه‌ها» مطرح بوده است.

جیانی اینفانتینو به‌صورت رسمی اعلام کرد که از حضور زنان و دختران در این مسابقه در مشهد بسیار خرسند است و آن را «نشانه‌ای دلگرم‌کننده» از پیشرفت در مسیر دسترسی برابر به فوتبال می‌داند. در بیانیه وی آمده است که این اقدام پس از بازی در اصفهان که حدود ۴۵ ۰۰۰ زن و دختر حضور داشتند و بازی در تهران که ۳ ۰۰۰ زن و دختر حاضر بودند، گام بعدی است. اینفانتینو همچنین تأکید کرده که فوتبال متعلق به همه‌ی کسانی است که می‌خواهند آن را تجربه کنند و این نکته یکی از اصول اساسی فیفا و منشور مسابقات است. وی همچنین گفته است انتظار دارد که این مسیر ادامه یابد و دسترسی دائمی‌تر برای زنان به استادیوم‌ها فراهم شود.

• معنا و اهمیت حقوقی و فرهنگی

برای سال‌ها، زنان در ایران با موانعی برای ورود به ورزشگاه‌ها روبرو بودند؛ یکی از موارد شاخص، همان اتفاق در مشهد در سال ۲۰۲۲ است که به واکنش‌های بین‌المللی منجر شد. فیفا با صدور این واکنش، عملاً نشان می‌دهد که مسأله «دسترسی زنان به ورزشگاه‌ها» نه فقط یک موضوع داخلی ایران، بلکه یک موضوع بین‌المللی و حقوق بشری نیز محسوب می‌شود.این رویکرد می‌تواند فشار برای تغییرات ساختاری در ایران را بالا ببرد؛ به‌ویژه از حیث اینکه فیفا قوانین تبعیض را در منشور خود دارد (از جمله بندهایی ضد تبعیض جنسیتی).

• تأثیر ورزشی و نمادین

از لحاظ ورزشی، حضور گسترده زنان در ورزشگاه‌ها می‌تواند فضای متفاوتی برای تیم‌ها، تماشاگران و رسانه‌ها ایجاد کند و فرهنگ تماشاگران را غنی‌تر سازد.از لحاظ نمادین، این اقدام یک پیام دارد: ورزشگاه‌ها فقط محل رقابت نیستند، بلکه محل حضور عمومی، اشتراک تجربه و مشارکت اجتماعی‌اند. وقتی زنان سهم بیشتری بگیرند، پیام«فوتبال برای همه» به واقعیت نزدیک‌تر می‌شود.همچنین، این اقدام می‌تواند به ارتقای تصویر ایران در سطح بین‌المللی کمک کند و داستان «تغییر» را به رسانه‌ها منعکس سازد.

• چالش‌ها و نکات قابل طرح

با وجود این پیشرفت، گزارش‌ها همچنان نشان می‌دهند که تعداد زنان حاضر و شرایط حضور کامل آن‌ها هنوز محدود است. گروه‌های حقوق زنان یادآوری کرده‌اند که «دسترسی کامل و برابر هنوز فاصله دارد». علاوه بر حضور فیزیکی در ورزشگاه، مسأله امنیت، دسترسی به بلیت، جداسازی تماشاگران، مدیریت رفتار تماشاگران، و قوانین حاکم بر ورزشگاه نیز مطرح‌اند.واکنش فیفا گرچه مثبت است اما عملیاتی‌سازی آن نیاز به همکاری نهادهای ایرانی، تضمین حقوقی و نظارت بین‌المللی دارد.

احتمال افزایش حضور زنان در بازی‌های داخلی ایران طی ماه‌ها و فصل‌های آتی وجود دارد.باشگاه‌ها، نهادهای ورزشی و رسانه‌ها ممکن است شاهد تغییراتی در مدل فروش بلیت، طراحی بخش تماشاگران و فراهم‌سازی امکانات برای زنان باشند.از منظر بین‌المللی، ایران می‌تواند از این جهت امتیازی در تعامل با نهادهای ورزشی و جهانی بدست آورد.

اگر روند ادامه یابد، می‌تواند باعث تغییر ساختاری در نگرش به ورزشگاه‌ها به‌عنوان محیطی کاملاً عمومی شود: جایی که جنسیت نقش محدودکننده ندارد.ممکن است فیفا و دیگر نهادهای بین‌المللی، نظارت بیشتری بر تطبیق قوانین خود داشته باشند و این روند را در ایران نمونه‌ای از همکاری‌ متقابل برندند.همچنین، این تغییر می‌تواند الهام‌بخش سایر کشورها با محدودیت‌های مشابه شود؛ یعنی ایران می‌تواند مدل تبدیل از محدودیت به فرصت برای حضور زنان در ورزشگاه‌ها شود.

واکنش رئیس فیفا به اتفاق اخیر در مشهد را می‌توان نقطه‌ای مهم در مسیر ورزش و جامعه ایران دانست. این اقدام نه فقط یک گزارش خبری است، بلکه انعکاسی از تغییرات فرهنگی، حقوقی و ورزشی است که در بطن جامعه در حال وقوع است. هرچند هنوز راه طولانی باقی است، اما حضور زنان و دختران در ورزشگاه‌های ایران و تأکید فیفا بر این مسأله، می‌تواند یکی از ورق‌های جدید در حوزه ورزش ایران باشد.